Προηγμένη Εξατομικευμένη Ιατρική

+30 210 9756400

Σχηματικό διάγραμμα ιδιοτήτων κορτιζόλης

Σύνθεση της Κορτιζόλης

Τα επινεφρίδια είναι ένα ζεύγος ενδοκρινών αδένων τα οποία βρίσκονται στην κορυφή των νεφρών. Κάθε αδένας αποτελείται από δύο διακριτές περιοχές: τον εξωτερικό φλοιό και τον εσωτερικό μυελό. Ο φλοιό παράγει κορτικοστεροειδή, τα οποία κατατάσσονται από τη λειτουργία τους ως μεταλλοκορτικοειδή. Γλυκοκορτικοειδή (κορτιζόλη) και ανδρογόνα (DHEA). Τα επίπεδα της κορτιζόλης καθορίζονται από τον άξονα Υποθάλαμος-Υπόφυση-Επινεφριδιακός Φλοιός (HPA axis). Η έκκριση της κορτιζόλης από τα επινεφρίδια ρυθμίζεται από την αδρενοκορτικοτροπίνη η οποία παράγεται στην υπόφυση. Η αδρενοκορτικοτροπίνη στη συνέχεια, ρυθμίζεται από τον παράγοντα απελευθέρωσης της κορτικοτροπίνης (CRF) του υποθαλάμου. Στην περιοχή του υποθαλάμου-υπόφυσης, υπάρχει επίσης μικρή ρύθμιση επανατροφοδοσίας του CRF από την αδρενοκορτικοτροπίνη. Όταν εκκριθεί, η κορτιζόλη καταστέλλει την υποθάλαμο και την υπόφυση, σταματώντας την παραγωγή της αδρενοκορτικοτροπίνης και του CRF, αντίστοιχα.

Τα επίπεδα της κορτιζόλης επηρεάζονται από τον ημερήσιο ρυθμό (κύκλος ύπνου-ξυπνήματος) τη σηματοδότηση του νευρικού στρες και από παθολογικές καταστάσεις που παρακάμπτουν τους μηχανισμούς αναστολής των μηχανισμών παραγωγής κορτιζόλης.

  

Κιρκάδιος Ρυθμός της Κορτιζόλης

Ο κιρκάδιος ρυθμός της κορτιζόλης καθορίζεται από την παιδική ηλικία και ρυθμίζεται από το ρυθμό ύπνου-ξυπνήματος. Οι εκκρίσεις χαρακτηρίζονται από στενή αύξηση το πρωί η οποί κορυφώνεται γύρω στις 8 π.μ. Κατόπιν αρχίζει σταδιακά να μειώνεται μέχρι τα μεσάνυχτα όπου τα επίπεδα της κυκλοφορίας είναι τα μικρότερα. Μη κανονική έκκριση κορτιζόλη έχει ως αιτία την μη σωστή παραγωγή κορτιζόλη από τα πρόδρομα μόρια στο φλοιό των επινεφριδίων από την αδρενοκορτικοτροπίνη. Τα νευρικά σήματα διατηρούν τον κιρκάδιο ρυθμό ελέγχοντας το μηχανισμό αναστολής αρνητικής επανατροφοδοσίας.

 

Ρόλος της Κορτιζόλης

Η κορτιζόλη ως γλυκοκορτικοειδές, έχει σημαντικές επιδράσεις στο μεταβολισμό των πρωτεϊνών, των υδατανθράκων και των λιπιδίων, στη συντήρηση του μυϊκού ιστού, την ακεραιότητα του μυοκαρδίου και την καταστολή φλεγμονωδών αποκρίσεων.

Η κορτιζόλη προωθεί την διατήρηση των επιπέδων της γλυκόζης ενισχύοντας τη δράση ενζύμων της γλυκονεογένεσης στο ήπαρ και αναστέλλοντας τη χρήση της γλυκόζης στους περιφερειακούς ιστούς.

Επιπλέον, η κορτιζόλη ενισχύει την ηπατική πρωτεϊνοσύνθεση και τον καταβολισμό πρωτεϊνών στο υπόλοιπο σώμα. Με το να υποστηρίζει τη σύνθεση της ορμονοευαίσθητης λιπάσης, επίσης, η κορτιζόλη ελέγχει την απελευθέρωση των λιπαρών οξέων από τους λιπώδεις ιστούς.

Ένας ακόμη ρόλος της κορτιζόλης είναι η διατήρηση της απόκρισης των ιστών στις κατεχολαμίνες, και να ενεργοποιεί τη λειτουργία του α-αδρενεργικού υποδοχέα και υποδοχέων που βρίσκονται στα λεία μυικά κύτταρα και τα νευρικά κύτταρα.

Τεράστιες ποσότητες κορτιζόλης εκκρίνονται σε απόκριση φυσικών, φυσιολογικών ή μη σημάτων. Η κορτιζόλη επίσης δρα ως αντιφλεγμονώδες, καταστέλλοντας τη λειτουργία της φωσφολιπάσης Α2, η οποία προωθεί τη σύνθεση του αραχιδονικού οξέος, που είναι ο πρόδρομος των προφλεγμονωδών προσταγλανδινών. Άλλο αποτέλεσμα της έκκρισης κορτιζόλης είναι η μειωμένη διαπερατότητα του τριχοειδούς επιθηλίου

 

Κορτιζόλη και Καταστάσεις Υγείας

Στρες

Το στρες προκαλεί αύξηση των επιπέδων κορτιζόλης, και τα επίπεδα αυτά παραμένουν υψηλά, για όσο διάστημα παραμένει η αιτία του στρες. Η χρόνια έκθεση σε θόρυβο, για παράδειγμα, μπορεί να αυξήσει σημαντικά τα επίπεδα της κορτιζόλης και να δημιουργήσει συμπτώματα κούρασης και ερεθισμού.

Αυξημένο στρες με αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης μπορεί να προκληθεί από ελαττωματικούς υποδοχείς κορτικοστεροειδών. Κατά τη διάρκεια του στρες, η αρνητική επανατροφοδότηση της κορτιζόλης στον άξονα HPA παρακάμπτεται. Τα παρατεταμένο στρες, προωθεί την αυξημένη έκκριση κορτικοστεροειδών και κακή προσαρμογή του φλοιού των επινεφριδίων στο στρες, κάτι το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε υπερτροφικό φλοιό επινεφριδίου. Στο εργαστήριο, αρουραίοι με υπερκορτιζολισμό, είχαν κατεστραμμένα κύτταρα στον ιππόκαμπο (γλυκοκορτικοειδείς υποδοχείς), οι οποία φυσιολογικά είναι υπεύθυνοι για την κορτιζολοεξαρτώμενη καταστολή της ορμόνης απελευθέρωσης κορτικοτροπίνης. Η ζημιά αυτή στους υποδοχείς μπορεί να επιφέρει περαιτέρω αύξηση στα επίπεδα της κορτιζόλης.

 

Γήρανση

Η έκθεση σε συσσωρευμένο στρες επιταχύνει τη διαδικασία της γήρανσης σε τρωκτικά και οι ερευνητές έχουν εξηγήσει πώς σχετίζεται άμεσα ο άξονας ΗΡΑ. Η αποσύζευξη της διαδικασίας αρνητικής επανατροφοδότησης της κορτιζόλης, κατά τη διάρκεια της γήρανσης μειώνει την προσαρμοστικότητα του άξονα. Αν και ο βασικός κιρκάδιο ρυθμός της έκκρισης κορτιζόλης, διατηρείται σε υγιή άτομα, ακόμα και σε μεγάλη ηλικία, η σχετική ευρύτητα αμβλύνεται, ο χρόνος της πρωινής κορύφωσης προχωράει και το νυχτερινό ελάχιστο σημείο προοδευτικά αυξάνεται. Οι μεταβολές αυτές της λειτουργίας του ΗΡΑ είναι αποτέλεσμα της χρόνιας έκθεσης σε στρεσογόνους παράγοντες.

 

Κατάθλιψη

Σε ασθενείς με κατάθλιψη έχει διαπιστωθεί μια διαταραχή στον κιρκάδιο ρυθμό της κορτιζόλης. Ασθενείς με ενδογενή κατάθλιψη δείχνουν να έχουν υπερδραστήριο άξονα HPA κάτι το οποίο φαίνεται από αυξημένη αύξηση κορτιζόλης (υπερκορτιζολισμός). Αυτό φαίνεται από τα σημαντικά υψηλά και μεσονύκτια επίπεδα κορτιζόλης. Τα παιδιά και οι έφηβοι που έχουν κατάθλιψη επίσης παρουσιάζουν υπερέκκριση κορτιζόλης και/ή μη καταστολή της παραγωγής υψηλών επιπέδων κορτιζόλης. Στενή σχέση μεταξύ του κιρκάδιου ρυθμού της κορτιζόλης και της ημερήσιας μεταβολής της συμπεριφοράς, έχει διαπιστωθεί τόσο σε καταθλιπτικά όσο και σε υγιή άτομα.

 

Σχιζοφρένεια

Περίπου το 60% ασθενών με χρόνια σχιζοφρένεια έδειξαν ανώμαλο κιρκάδιο ρυθμό της κορτιζόλης του σάλιου

 

Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης

Συνεχιζόμενη υπερέκκριση κορτιζόλης μπορεί να εξουθενώσει το σώμα και να παρουσιάσει συμπτώματα εξάντλησης. Το Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης, διαφέρει από την κοινή εξάντληση ή κούραση. Η CFS, χαρακτηρίζεται από επίμονη υποτροπιάζουσα εξασθένηση για τουλάχιστον 6 μήνες, απουσία άλλης διάγνωσης. Τα συμπτώματα της CFS περιλαμβάνουν κατάθλιψη, υπόταση, απώλεια βάρους και ανικανότητα να μειώσει το στρες.

Οι ερευνητές έχουν προτείνει ότι είναι ασθένεια του άξονα ΗΡΑ. Αντίθετα με τη συνηθισμένη κόπωση, η CFS χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης, και επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Η αύξηση των επιπέδων της κορτιζόλης ακόμα και με μικρά ποσά κορτιζόλης έχει δείξει ότι βελτιώνει συμπτώματα κόπωσης σε πολλούς ασθενείς.

Η ανεπάρκεια στην κορτιζόλη. Μπορεί τελικά να οδηγήσει σε αποσυζευγμένη ανοσοαπόκριση, όπως φαίνεται από μελέτες με ιικά αντιγόνα σε ασθενείς με CFS.

 

Ανοσοαπόκριση

Τα Τα-λεμφοκύτταρα λειτουργούν ως ρυθμιστές σε όλες τις αντιγονο-ειδικές αποκρίσεις, και επίσης παίζουν σημαντικό ρόλο στο ανοσοποιητικό σύστημα, αλληλεπιδρώντας με τα Β κύτταρα, τα μακροφάγα και τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα. Οι ημερήσιες διακυμάνσεις στην παραγωγή κορτιζόλης συνδέεται με τον πολλαπλασιασμό των Τα λεμφοκυττάρων σε απόκριση πρόκλησης με το τοξοειδές του τετάνου (TT), ειδικά το πρωί μεταξύ 8 και 10 π.μ. όπου μια στενή αύξηση των επιπέδων της κορτιζόλης οδήγησης σε 38% μείωση του πολλαπλασιασμού των Τα κυττάρων In vitro. Ως, αντιφλεγμονώδεις παράγοντες, τα γλυκοκορτικοειδή μειώνουν την παραγωγή της ιντερλευκίνης 2 και της ιντερφερόνης, έχοντας έτσι ισχυρά, ανοσοκατασταλτικά αποτελέσματα. Ο υπερκορτιζολισμός έχει επίσης συνδεθεί με την ανοσοκαταστολή ασθενών με κατάθλιψη.

 

Ύπνος

Η ταχεία κίνηση των ματιών (REM) κατά τη διάρκεια του ύπνου, συμβαίνει κυρίως όταν τα επίπεδα της κορτιζόλης μειώνονται, με μειωμένη έως και απούσα την εκκριτική δραστηριότητα των επινεφριδίων. Η επαγρύπνηση και το Στάδιο 1 του ύπνου, έχουν σχετιστεί με αυξημένα επίπεδα συγκέντρωσης κορτιζόλης. Σε ελεγχόμενα πειράματα, η έγχυση κορτιζόλης αύξησε το ποσοστό του SWS και μείωσε σημαντικά τον ύπνο REM.

 

Δίαιτα και Άσκηση

Ελεγχόμενα πειράματα σε αρσενικούς υγιείς εθελοντές έδειξαν άμεση σχέση μεταξύ υψηλών επιπέδων κορτιζόλης και δίαιτας υψηλής σε πρωτεΐνες, και αντίθετη αναλογία μεταξύ επιπέδων κορτιζόλης και δίαιτας υψηλής σε υδατάνθρακες. Σκληρή άσκηση προσωρινά αυξάνει τα επίπεδα της κορτιζόλης.

 

Παχυσαρκία

Υπερέκκριση κορτιζόλης έχει σχετιστεί με παχυσαρκία και συνδέεται με ενισχυμένους ρυθμούς εκκαθάρισης της κορτιζόλης (μικρότερος χρόνος ημιζωής), όπως επίσης και με αυξημένη ευαισθησία στον άξονα ΗΡΑ. Η κορτιζόλη επίσης ενισχύει την απόθεση λιπαρών παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων ινσουλίνης

 

Κάπνισμα

Τα επίπεδα κορτιζόλης σε καπνιστές, μετά από κάπνισμα είναι υψηλότερα από αυτά των μη καπνιστών. Οι καπνιστές έδειξαν χαμηλότερα όμως επίπεδα μετά από πρόκληση με φυσιολογικό στρες, από τους μη καπνιστές, πιθανώς λόγω μικρής απόκρισης του άξονα ΗΡΑ γενικότερα.

 

Υπέρταση και Καρδιακές Ασθένειες

Υψηλά επίπεδα κορτιζόλης γενικά συνδέονται με υπέρταση. Έχει βρεθεί ότι απλά έχοντας οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης, προδιαθέτει το άτομο να έχει υπερβολική έκκριση κορτιζόλης σε απόκριση στρεσογόνου παράγοντα.

Ασθενείς με καρδιακά νοσήματα έχουν μεγαλύτερα επίπεδα κορτιζόλης από ότι υγιή άτομα. Πρόσφατα, Ιάπωνες ερευνητές ανακάλυψαν μια άμεση σχέση μεταξύ ηλεκτροκαρδιογραφικών ανωμαλιών, όπως η μυοκαρδιακή υπερτροφία, και αυξημένων επιπέδων κορτιζόλης. Μια σημαντική αύξηση των επιπέδων της κορτιζόλης συνοδεύεται από την εκκίνηση μυοκαρδιακού εμφράγματος. Μια σημαντική μελέτη στη Σκοτία εξερεύνησε τη σύνδεση μεταξύ βιοχημικών δεικτών καρδιαγγειακών νοσημάτων και διαταραγμένης δράσης γλυκοκορτικοειδών. Οι ερευνητές έδειξαν μια σχέση μεταξύ της ευαισθησίας του ιστού στην κορτιζόλη και υψηλής πίεσης, αντίστασης στην ινσουλίνη, ανοχής στη γλυκόζη και υπετριγλυκεριδιαιμίας (Σύνδρομο Χ). Συμπέραναν ότι ακόμα και η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων κορτιζόλης στην κυκλοφορία είναι ακατάλληλη για άτομα με καρδιαγγειακές ανωμαλίες.

 

Νευρική Ανορεξία

Ασθενείς με νευρική ανορεξία συνήθως έχουν αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης λόγω υπερέκκρισης από τα επινεφρίδια. Σε μια πρόσφατη μελέτη, οι ερευνητές έδειξαν ότι αυξημένα επίπεδα έκκρισης κορτιζόλης δημιουργία μια συνέχεια γεγονότων τα οποία ενισχύουν και παρατείνουν την ανορεξία.

 

Υπογλυκαιμία και Ινσουλίνη

Η κορτιζόλη μειώνει τα αποτελέσματα της ινσουλίνης δηλαδή τη μείωση της γλυκόζης στο αίμα μέσω χρήσης της γλυκόζης στους ιστούς, μείωση της γλυκονεογένεσης και απελευθέρωση λιπαρών οξέων από τους λιπώδεις ιστούς, και αύξηση πρωτεϊνοσύνθεσης.

 

Θυρεοειδής

Υψηλά επίπεδα κορτιζόλης, καταστέλλουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς, οδηγώντας σε υποθυρεοειδισμό και άλλες σχετιζόμενες παθήσεις

 

Εγκυμοσύνη

Τα επίπεδα της κορτιζόλης στο σάλιο αυξάνονται σημαντικά κατά της διάρκεια της εγκυμοσύνης, με τα επίπεδα να διπλασιάζονται προς το τέλος της εγκυμοσύνης. Τα αυξημένα επίπεδα μπορούν να εξηγηθούν μέσω της αντίστασης των γλυκοκορτικοειδών που προέρχεται από την αντιγλυκοκορτικοειδή δράση της προγεστερόνης. Ο κιρκάδιος ρυθμός της έκκρισης κορτιζόλης παραμένει άθικτος κατά της διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη.

 

Διαταραχές της Έμμηνου Ρύσης

Κατά τη διάρκεια στρεσογόνων καταστάσεων, παράγεται περίσσεια κορτιζόλης από την αυξημένη μετατροπή της προγεστερόνης, οδηγώντας σε ανεπάρκεια προγεστερόνης και οιστραδιόλης, τα οποία και τα δύο παίζουν σημαντικό ρόλο στην έμμηνο ρύση. Αντίθετα, διατάραξη του επανατροφοδοτικού κύκλου της κορτιζόλης, οδηγεί σε υπερέκκριση τεστοστερόνης, προγεστερόνης και οιστρογόνων, τα οποία οδηγούν σε διαταραχές της έμμηνου ρύσης. Υψηλά επίπεδα κορτιζόλης έχουν μετρηθεί σε γυναίκες με αμηνόρροια που σχετίζεται με άσκηση.

 

Οστεοπόρωση

Τόσο ενδογενείς όσο και εξωγενείς περίσσειες κορτιζόλης είναι αιτίες εμφάνισης οστεοπόρωσης. Αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης σχετίζονται με δυσαπορρόφηση ασβεστίου και οστεοπόρωση σε γυναίκες με ωοθηκεκτομή. Υψηλά επίπεδα κορτιζόλης σε αθλητές με αμηνόρροια λόγω άσκησης, έχουν σχετιστεί με σημαντικά χαμηλότερη πυκνότητα των οστών.

 

HIV και AIDS

Η έρευνα έχει δείξει ότι οι κλινικές συνθήκες του AIDS είναι αποτέλεσμα γενετικής επιρροής του ιού στον κυτταρικό μεταβολισμό της αδρενοκορτικοτροπίνης και της κορτιζόλης. Λόγω της σχέσης αυτής, η υπερέκκριση κορτιζόλης λόγω του HIV είναι η κυριότερη βάση για την ανοσοκαταστολή που βλέπουμε στο AIDS, και μπορεί να βοηθήσει ως διαγνωστικό εργαλείο για το σχεδιασμό εναλλακτικών μορφών αγωγής.

 

Σύνδρομο Cushing

Οι ασθενείς με Σύνδρομο Cushing έχουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα σιελικής κορτιζόλης συνέχεια λόγω υπερτροφίας του φλοιού των επινεφριδίων. Η απουσία κιρκάδιου κύκλου της ελεύθερης κορτιζόλης είναι ακόμα ένα χαρακτηριστικό του Συνδρόμου Cushing.

Το Σύνδρομο Cushing συνήθως οφείλεται σε αδενώματα της υπόφυσης (Νόσος Cushing),  αλλά επίσης μπορεί να οφείλεται και σε σύνδρομο εκτοπικής αδρενοκορτικοτροπίνης, σε επινεφριδιακούς όγκους και τη χορήγηση γλυκοκορτικοειδών ορμονών όπως ασπρεδνιζόνη, που χρησιμοποιείται για το άσθμα, τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, το λύκο και άλλες φλεγμονώδεις ασθένειες.

 

Νόσος του Addison

Ασθενείς με νόσο του Addison έχουν παθολογικά χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης και οξεία επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Υπάρχει ολοκληρωτική απώλεια του κιρκάδιου ρυθμού της κορτιζόλης με τη σημαντική απουσία της πρωινής αύξησης των επιπέδων. Η έλλειψη αυτή της κορτιζόλης μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα απώλεια βάρους, αδυναμία, απάθεια, ανορεξία, υπόταση, ανικανότητα αντιμετώπισης του στρες και άλλες κλινικές καταστάσεις.

 

Προφίλ Επινεφιδιακού Στρες (Adrenocortex Stress Profile)

Η εξέταση αυτή είναι ακριβής και μη επεμβατική και λειτουργεί ως αξιόπιστος δείκτης της απόκρισης στρες και αποκαλύπτει επινεφριδιακές δυσλειτουργίες που μπορεί να επηρεάζουν την υγεία του ασθενή.

Το άγχος, η κατάθλιψη, η χρόνια κόπωση, το AIDS, ο καρκίνος, η παχυσαρκία, η οστεοπόρωση, ο διαβήτης και οι καρδιαγγειακές παθήσεις είναι μόνο λίγες από τις ασθένειες οι οποίες συνδέονται με διαταραχές των ορμονών που εκκρίνονται από τα επινεφρίδια. Οι νεφρικές ορμόνες κορτιζόλη και DHEA είναι στεροειδή και παράγονται στον φλοιό του επινεφριδίου και εμπλέκονται ενεργά στην σωματική ανάπτυξη, την ανοσοαπόκριση και την καρδιαγγειακή λειτουργία. Επηρεάζουν τον μεταβολισμό των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και των λιπιδίων, χρησιμεύουν ως αντιφλεγμονώδεις παράγοντες, μεταβάλλουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς και αυξάνουν την αντίσταση στο στρες. Γι’ αυτό, μεταβολές στα επίπεδα της κορτιζόλης και της DHEA μπορεί να σημαίνουν σημαντικές αλλοιώσεις στην επινεφριδιακή λειτουργία και να επηρεάσουν τα ενεργειακά επίπεδα, τη συναισθηματική κατάσταση, την ανοσοεπάρκεια και την συνολική συμπεριφορά ενός ατόμου.

Περίπου το 1-10% των στεροειδών στο αίμα βρίσκεται σε ελεύθερη μορφή. Τα υπόλοιπα είναι συνδεδεμένα σε πρωτεΐνες-φορείς όπως η σφαιρίνη σύνδεσης της κορτιζόλης, η σφαιρίνη σύνδεσης της φυλοσύνδετης ορμόνης και η αλβουμίνη. Αφού, μόνο τα ελεύθερα στεροειδή μπορούν να εισχωρήσουν ελεύθερα στα διάφορα όργανα στόχους, είναι οι μόνες ορμόνες που μπορούν να θεωρηθούν βιολογικά ενεργές.

H εξέταση αυτή είναι μη επεμβατική, με δείγματα σάλιου που εκτιμάει τις ελεύθερες αυτές ορμόνες. Οι τιμές αναφοράς βασίζονται σε πληθυσμιακά δεδομένα που δε λαμβάνουν κάποιο είδος συμπλήρωσης διατροφής και δεν εφαρμόζεται σε ασθενείς που λαμβάνουν ορμονική θεραπεία.

 

Στα NUTRILABS διαθέτουμε ΜΟΝΑΔΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ εκατοντάδες ειδικές διαγνωστικές εξετάσεις για τον ενδελεχή έλεγχο του γαστρεντερικού και του ανοσιακού συστήματος.

 
Καλέστε μας τώρα στο 210 9756400 και ενημερωθείτε

 

 

Σχετικά Άρθρα:

Comments are closed.